Zagadka naszego organizmu - mózg, którego odkrywanie wciąż zadziwia naukowców. Zamieszczane informacje obejmują ciekawe zagadnienia dotyczące snu, pamięci, wpływu stresu i ćwiczeń fizycznych na mózg, czyli "sposobów na supermózg", jak i wiele innych, które zwróciły moją uwagę podczas lektury m.in. czasopism popularno-naukowych, artykułów ze specjalistycznych internetowych stron naukowych oraz książki Johna Mediny "12 sposobów na supermózg".
Dzisiaj w końcu dowiedziałam się jaką mam grupę krwi! Taką szansę dostaliśmy na zajęciach Biologicznych Podstaw Funkcjonowania Organizmu. Zadowolona z tego faktu, zainteresowałam się znaczeniem grup krwi i ich wpływem na nasz stan zdrowia :)
Poniżej link, do jednego z nowszych artykułów na Sciencedaily - zbadanie krwi i wykrycie jednej z jej substancji może pozwolić na wczesne wykrycie Choroby Parkinsona - nawet na długo przed objawami choroby.
Powtarzaj, by zapamiętać i pamiętaj, by powtarzać to 5. i 6. Zasada Johna Mediny
("12 sposobów na supermózg")
21.Wiek 1/2010 podaje uproszczoną, lecz oddającą kompleksowy charakter procesu - definicję pamięci: to mentalna zdolność przywoływania zdobytej informacji lub przeżyć.
Jeżeli o czymś zapominamy,to znaczy, że próbowaliśmy zapamiętać w niewłaściwy sposób.
PAMIĘĆ KRÓTKOTRWAŁA - umysł utrzymujeinformacje zaledwie przez kilkadziesiąt sekund lub minut (wybranie nowo poznanego numeru, porównanie kilku cen w sklepie). Ten rodzaj jest nietrwały nie bez powodu. Gdyby mózg gromadził wszystkie z pozoru mało istotne dane, prędko zostałby przeciążony. A ponieważ zachowuje średnio tylko siedem nowych elementów, jesteśmy w stanie zapamiętać przez chwilę np. numer telefonu.Aby pamiętać coś przez dłuższy czas, potrzebna jest pomoc pamięci długotrwałej.
(Źródło: 21.Wiek 01/2010)
Alan Baddley, brytyjski naukowiec silnie zainteresowany pamięcią roboczą (operacyjną = krótkoterminową) opisał ją jako układ złożony z trzech czynników: słuchowego, wzrokowego i wykonawczego.
Pierwszy składnik pozwala przechowywać niektóre informacje dźwiękowe i jest przydzielony do informacji werbalnej. Baddley nazwał go pętlą fonologiczną.
Drugi składnik pozwala zatrzymywać niektóre informacje wizualne; ta pamięć przypisana jest do wszelkich obrazów i przestrzeni, z jakimi styka się mózg. Baddley nazwał to szkicownikiem wzrokowo-przestrzennym.
Trzecia składowa to czynność kontrolna zwana buforem zdarzeń; przechowywane są w nim wszelkie informacje na temat następstwa zdarzeń w pamięci roboczej.
W późniejszych publikacjach Baddley zaproponował czwartą składową, zwaną buforem epizodycznym, a przypisaną do opowieści, które dana osoba mogła usłyszeć. Tego elementu nie zbada jednak dokładnie.
Wszystkie systemy pamięci (Ebbinghaus jako pierwszy dowiódł istnienia dwóch systemów pamięci: krótkoterminowego i długoterminowego) mająograniczoną pojemność i ograniczoną trwałość. Jeśli informacja nie zostanie przetworzona w jakąś bardziej trwałą formą, wkrótce zanika. Ebbinghaus wykazał także, że powtarzanie może w pewnych warunkach zmienić system krótkoterminowy w długoterminowy. Proces przetwarzania śladów krótkoterminowych w trwalsze formy nazywamy konsolidacją.
(Na podstawie: "12 sposobów na supermózg", John Medina)
Źródło: 21.Wiek 4/2010
PAMIĘĆ DŁUGOTRWAŁA - przechowuje informacje, które nabywamy w mniej lub bardziej świadomy sposób (sprawy osobiste, obligatoryjne, emocjonalne). Przypominanie sobie niektórych informacji w niej zgromadzonych wymaga też niekiedy świadomego wysiłku woli.
Odmianą tej pamięci jest PAMIĘĆ PROCEDURALNA, która dotyczy umiejętności i procedur wykonywanych tak często, że nie wymagają świadomego przywoływania.
(Źródło: 21.Wiek 01/2010)
OTO KILKA CECH WSPÓLNYCH DLA PROCESÓW KODOWANIA (DOTYCZY PAMIĘCI KRÓTKOTERMINOWEJ):
Większość zdarzeń, które prognozują, czy to, co zostało poznane, będzie też pamiętane, zachodzi w pierwszych sekundach procesu uczenia się, dlatego im pracowiciej kodujemy informacje w czasie nauki, ale takżegdy się z nimi stykamy, zwłaszcza gdy możemy je jeszcze spersonalizować, tym trwalsze jest ich zapamiętanie.
Jeżeli wkładamy w kodowanie wiele wysiłku, starając się, by było ono dogłębne, powstająca w jego rezultacie pamięć jest znacznie trwalsza, niż gdyby kodowanie było wyrywkowe i pobieżne.
Okazuje się, że większa złożoność problemu oznacza lepsze uczenie się.
Wydaje się, że ślad pamięciowy jest magazynowany w tych samych częściach mózgu, które spostrzegały i przetwarzały bodziec wejściowy.Neuronowe ścieżki wstępnie powołane do przetwarzania informacji kończą jako trwałe drogi, używane przez mózg do ich przechowywania.Wiele obszarów mózgu odpowiada na potrzeby nawet pojedynczych bodźców wejściowych, a każdy rejon wnosi coś innego do pamięci. Magazynowanie wspomnień oparte jest na kooperacji.
Być może najlepszym sposobem na usprawnienie wydobywania wspomnień jest powtórzenie warunków towarzyszących początkowi kodowania. Czy to możliwe, że jest to związane z magazynowaniem zdarzeń za pomocą tych samych neuronów, które na początku zostały powołane do kodowania (cecha 2.)?
Ta tendencja jest tak silna, że pamięć poprawia się nawet w warunkach, w których uczenie się powinno być utrudnione.
Cecha ta reaguje nawet na nastrój - uczenie się zależne od kontekstu lub stanu psychicznego. Nasze mózgu dają nam jedynie przybliżony obraz rzeczywistości, ponieważ mieszają wiedzę nową ze wspomnieniami z przeszłości i magazynują tę mieszankę jako całość.
CZYLI:
NAJLEPIEJ ZAPAMIĘTUJEMY INFORMACJE, JEŚLI:
ich utrwalenie w pamięci wymaga wysiłku
mają jakieś znaczenie
są osadzone w kontekście
Źródło: 21.Wiek 1/2010
(Na podstawie: "12 sposobów na supermózg", John Medina)
Filmik dotyczący 5. zasady Johna Mediny:
Do powyższych zasad dobrego uczenia się możemy dodać synchroniczną pracę obu półkul - wtedy każda z nich osiąga więcej, niż działając w pojedynkę. Na przykład studiując matematykę, łatwiej przyswoimy wiedzę muzyczną, ucząc się tańca, odniesiemy sukcesy w nauce języków, a nabywając znajomości obcego języka, zdobędziemy większą kontrolę nad ruchami ciała.
Zsynchronizowanie pracy obu półkul wywołuje głębokie odprężenie, czyli stan, w którym najłatwiej przyswaja się wiedzę (chociaż pewien stan pobudzenia jest mimo wszystko wymagany).
Koncentracja uwagi to podstawowa umiejętność niezbędna m.im. do zapamiętywania, czytania, słuchania i rozwiązywania zadań. Ta zdolność skupienia się na wybranych informacjach opiera się na procesie selekcji i redukcji informacji, które odbieramy z otoczenia.
SKOJARZENIA I WYOBRAŹNIA
Źródło: 21.Wiek 1/2010
Nasza pamięć działa poprzez skojarzenia. Jeśli nie ma oczywistego skojarzenia pomiędzy przedmiotami, bardzo trudno jest je zapamiętać. Wyobraźnia jest niezbędna do budowania oryginalnych skojarzeń i wizualizowania (tworzenia obrazów w wyobraźni w celu skuteczniejszego zapamiętania). Dzięki niej możemy uruchomić wszystkie zmysły, aby wzmocnić ślad pamięciowy.
metoda łańcuchowa - kojarzenie poszczególnych elementów ze sobą na zasadzie łączenia jednego z następnym, a tego z kolei z innymi, tak aby utworzyły rodzaj łańcucha. W tej metodzie należy połączyć logikę z wyobraźnią i trzymać się reguły równania: obraz + akcja = pamięć.Obrazy i skojarzenia, jakie tworzymy, powinny być żywe. Im więcej absurdu, przesady, zapachów, barw, smaków, ruchu, akcji, tym łatwiej je zapamiętać.
mapy myśli
(Na podstawie: 21.Wiek 1/2010)
Źródło: 21.Wiek 4/2010
Źródło: 21.Wiek 4/2010
Wiedza zdobyta dzięki samodzielnej pracy uczącego się zostaje w pamięci na dłużej i uczący się jest w stanie efektywnie ją wykorzystać.
W wielu przypadkach problemy ze snem mogą być sygnałem innych, poważniejszych chorób, np. stwardnienia rozsianego, choroby Parkinsona, syndromu niespokojnych nóg czy zespołu bezdechu (przerw w oddychaniu).
U niektórych osób pojawia się też częste oddawanie moczu, defekacja (całkowite wypróżnienie), nieprzyjemne uczucie w przewodzie pokarmowym, nieregularność częstotliwości bicia serca.
U osób z nieleczonymi zaburzeniami snu występuje m.in.:
dwukrotnie wyższe ryzyko zawału, otyłości i cukrzycy
trzykrotnie częstsze bóle głowy
czterokrotnie większa liczba urazów podczas wypadków samochodowych i większa ilość popełnianych błędów w pracy
czterokrotnie większe ryzyko wystąpienia depresji, stanów lękowych - zwiększa się przy tym uzależnienie od alkoholu i narkotyków
CO ZALECA SIĘ, BY SPAĆ DOBRZE?
zasypianie i budzenie się o regularnej porze
przed snem nie należy się denerwować, ale wyciszyć - na przykład za pomocą lektury czy prysznica
nie powinno się chodzić spać głodnym ani też po spożyciu (przyp. A.P.:większej ilości jedzenia), alkoholu czy kofeiny
w łóżku nie należy rozmyślać o problemach i patrzeć na zegarek
w pomieszczeniu przeznaczonym na wypoczynek senny utrzymywać odpowiednią temperaturę
w razie nieudanej próby zaśnięcia (na przykład z powodu niewystarczającego ruchu podczas dnia) w ciągu 20 minut, powinniśmy wstać i spróbować zrobić coś przyjemnego
Jeżeli czasem budzimy się w nocy, nie jest to jeszcze bezsenność. O tej mówimy dopiero, gdy kilka razy po nocnym wybudzeniu nie potrafimy ponownie zasnąć. Po przebudzeniu dobrze jest od razu wpuścić do pomieszczenia światło słoneczne, które pomoże prawidłowo uregulować nasz zegar biologiczny.
Źródło: 21.Wiek 06/2010
Po deprywacji snu następuje tzw. SEN WYRÓWNAWCZY (rebound) = SEN NAPRAWCZY - dłuższy, ze wzrostem ilości snu delta i REM, skróceniem stadium 2-NREM i zanikiem 1-NREM.
(Źródło: "Fizjologia zwierząt i człowieka. Przewodnik do ćwiczeń" praca zespołowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego)
Człowiek produkuje tzw. neurotransmitery (nośniki impulsów nerwowych), które regulują cykl czuwanie-sen:
a) za stan czuwania odpowiada:
noradrenalina
dopamina
histamina
acetylocholina
b) za sen odpowiada:
GABA (kwas gamma aminomasłowy)
serotonina
endorfiny
enkefaliny
Kierowniczą i unifikującą rolę w ich działaniu odgrywa neurohormon MELATONINA, który w godzinach nocnych produkuje szyszynka. Melatonina wywołuje sen i utrzymuje przez całą noc. Wraz z wiekiem i przy niektórych chorobach jej produkcja spada, co powoduje częstsze zaburzenia snu. Melatonina korzystnie wpływa na proces sterowania mechanizmami immunologicznymi, ogranicza percepcję bólu, ma wyraźne właściwości antyoksydacyjne, dzięki czemu pomaga w profilaktyce chorób cywilizacyjnych.
Gdy jesteśmy senni oznacza to, że część naszego mózgu prawdopodobnie zaczęła już drzemać!
Amerykańscy naukowcy uważają, że zasypianie nie jest sterowane centralnie, że poszczególne grupy komórek nerwowych wyłączają się samodzielnie, gdy wymagają regeneracji. Sen powstaje wtedy niejako sam z siebie - poprzez stopniowe zapadanie coraz większej części mózgu w tryb uśpienia. Dzieje się to do chwili, w której nasza świadomość całkiem się wyłączy.
Czyli: nasz mózg może spać i czuwać równocześnie. James Krueger uważa, że dowodem na to jest lunatyzm (somnabulizm). W trakcie nocnych epizodów u lunatyków większa część ich mózgu jest wyłączona w sposób charakterystyczny dla snu głębokiego. Tak jest np. z obszarami odpowiedzialnymi za świadomość - to dlatego po przebudzeniu lunatycy nic nie pamiętają. Ale równocześnie obok "śpiących" obszarów są i takie, które znajdują się w stanie czuwania - i właśnie to umożliwia lunatykom poruszanie się, a nawet omijanie przedmiotów.
SEN JEST SKUTKIEM POWOLNEGO ROZPRZESTRZENIANIA SIĘ STANU UŚPIENIA WŚRÓD KOLEJNYCH KOLUMN KOROWYCH.
W mózgu znajduje się tzw. jądro nadszkrzyżowaniowe (Nucleus suprachiasmaticus), któe przypuszczalnie odgrywa rolę wewnętrznego czujnika rytmu pracy mózgu.
Fakt, że rano po przebudzeniu jesteśmy jeszcze przez jakiś czas senni Krueger tłumaczy, że rozprzestrzenianie się trybu aktywności we wszystkich kolumnach korowych mózgu musi trochę potrwać.
NAUKA PRZEZ SEN - ŚNIMY, BY ZAPAMIĘTAĆ I ZAPOMNIEĆ
Sen ma kapitalne znaczenie w utrwalaniu wspomnień, a tym samym uczeniu się.
Podczas snu REM w bardzo wysokim stopniu aktywny jest hipokamp. Jest to rejon mózgu, który odgrywa ważną rolę w magazynowaniu informacji pamięciowych. Zarówno zwierzęta, jak i ludzie lepiej przyswajają nową wiedzę po dawce zdrowego snu. Decydujący przy tym jest sen w nocy po procesie uczenia. Jeśli zakłóci się go , nowa wiedza zapisze się słabiej w pamięci. Tego deficytu nie da się wyrównać, nawet jeśli prześpimy spokojnie następne noce. Sen ułatwia analizę nowych wspomnień pozwalając mózgowi na rozwiązywanie problemów.
Niedobór snu utrudnia te znaczące procesy poznawcze, niektóre aspekty konsolidacji wspomnień mogą mieć bowiem miejsce tylko wtedy, gdy sen trwa ponad 6 godzin!
Marzenia senne są aktywnym zapominaniem, co także wyjaśniałoby, dlaczego tak słabo pamiętamy nocne obrazy.
Według teorii: śnimy, by zapomnieć, marzenie senne jest rodzajem programu samooczyszczania mózgu. Bezsensowne, zbędne i zakłócające obrazy, wspomnienia lub skojarzenia zostają przede wszystkim wywołane, potem sprawdzone, a następnie usunięte z kory mózgowej. Według Francisa Cricka tzw. odwrócone uczenie (ang. Reverse Learning), powinno zapobiegać przepełnieniu sieci neuronów i umożliwiać ponowne skorzystanie z zapamiętanych treści, zwykle następnego ranka.
(Źródło: Psychologia Dziś 2/2010)
Pozbawienie snu wczesną nocą (przede wszystkim snu NREM) upośledza zapamiętywanie materiału werbalnego (np. listy słów), natomiast pozbawienie snu w 2. części nocy (większy udział snu REM) zaburza proces konsolidacji wyuczonych sprawności ruchowych.
SEN I "SNY"
Przeczytałam kiedyś, o ile się nie mylę w 21.Wieku (niestety nie znalazłam tego numeru) z czego składają się nasze marzenia senne; otóż istnieją trzy rzeczy, które je tworzą:
sytuacje z życia codziennego, nasze aktualne przeżycia, przemyślenia na temat bieżących spraw
wspomnienia z dzieciństwa, których sobie nie uświadamiamy
nierozwiązane konflikty wewnętrzne (tzw. motywacyjne), tłumione emocje
Widać tu wyraźne wpływy teorii psychoanalizy Freuda. Przyznam, że zgadzam się z powyższymi składnikami snu, jeśli chodzi o bieżące sytuacje i konflikty wewnętrzne - nie mogę stwierdzić czy śnię o nieuświadomionych wydarzeniach z przeszłości...
Spotkałam się także z teorią, iż to, co widzimy w snach to tylko skutki uboczne intensywnej pracy mózgu, obrazy pojawiają się przypadkowo w wyniku selekcji informacji: ważne - nieważne.
- to Zasada 7. Johna Mediny (w "12 sposobów na supermózg")
Na początek przedstawiam Wam wydarzenie z historii życia siedemnastolatka z 1965 roku, który zdecydował, że jego projekt na konkurs biologiczny będzie polegał na powstrzymywaniu się od snu przez jedenaście dni i zbadaniu, co się w tym czasie dzieje. Randy Gardner - zrealizował swój plan, ustanawiając światowy rekord w kategorii bezsenności. Jego projekt zwrócił uwagę naukowca Williama Dementa, który otrzymał pozwolenie na studiowanie zmian, jakie zachodziły w umyśle nastolatka w czasie półtoratygodniowej bezsenności.
Wkrótce po przystąpieniu do realizacji projektu Randy stał się podenerwowany, zapominał, miał mdłości i, co nikogo nie zdziwiło był potwornie zmęczony.
Po pięciu dniach doświadczenia Randy zaczął przejawiać objawy przypominające chorobę Alzheimera. Zaczął mieć halucynacje, był zdezorientowany, przejawiał zachowania paranoidalne. Myślał, że z powodu jego zmian w pamięci uwzięła się na niego miejscowa radiostacja.
W czasie ostatnich czterech dni eksperymentu utracił funkcjonalność motoryczną, drżały mu ręce, a jego mowa stałą się niewyraźna.
Ciekawe, że ostatniego dnia wciąż był w stanie pobić Dementa w pinballu, i zrobił to sto razy z rzędu.
S E N zajmuje co najmniej1/3 naszego życia; niesamowite, że wciąż ostatecznie nie wiemy
D L A C Z E G O musimy spać.
(Na podstawie: "12 sposobów na supermózg" J.M.)
Bazujemy głównie na objawach deprywacji snu - przeważnie poznając efekty jego niedoboru/braku poznajemy jego funkcje.
Źródło: 21.Wiek 03/2009
U człowieka wyróżniamy:
a) sen wolnofalowy = "spokojny" = SWS (slow wave sleep) = NREM (non-rapid eye movements = non-REM) = SEM (slow eye movements):
1-NREM - występuje tuż po zaśnięciu (moment zaniku fal alfa, charakterystycznych dla stanu czuwania przy zamkniętych oczach, relaksacji, wyłączonej uwadze); to płytki sen, występują wrażenia unoszenia się, latania; stanowi 5% snu całonocnego;
2-NREM - utrzymuje się sen płytki; jego cechą rozpoznawczą jest występowanie wrzecion snu i zespołów K w odstępach nie dłuższych niż 3 min + fale delta, na tle zapisu typowego dla 1-NREM ; stanowi 55% snu całonocnego;
3-NREM - fale delta, wrzeciona snu, zespoły K; to sen średnio głęboki; stanowi 10 % snu całodobowego;
4-NREM - bardzo głęboki sen (sen znużonego), może pojawić się somnabulizm (lunatykowanie), marzenia senne (także w pozostałych stadiach tej fazy, ale tu głównie) rzeczowe, "wyrozumowane" (aktywacja płatów czołowych), słabo pamiętane; po przebudzeniu dezorientacja; fale delta ("sen delta"); stanowi 10% snu całodobowego.
b) sen paradoksalny = "aktywny" = PS (paradoxial sleep) = REM (rapid eye movements)
- szybkie ruchy gałek ocznych
- zwężenie źrenic
- zanik napięcia mięśniowego, jednak napięcie nie spada do zera - występują pojedyncze skurcze mięśni (twitches)
- wzrost częstości akcji serca
- wzrost częśtości oddechów (oddychanie nieregularne)
- fale beta (jak w czasie aktywnego czuwania dziennego) i gamma
- stanowi 20-25% snu całodobowego
(Na podstawie: "Fizjologia zwierząt i człowieka. Przewodnik do ćwiczeń" praca zespołowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego)
Źródło: Psychologia Dziś nr 2/2010
Wszystkie fazy tworzą cykl snu trwający ok. 90 min i powtarzający się od 4 do 6 razy w ciągu nocy.
Z tego wynika, że najlepiej budzić się na koniec danego cyklu, czyli powinniśmy spać X minut, odpowiadającą wielokrotności 90 minut, to jest: albo drzemka 10-20 min, bo wtedy nie wejdziemy jeszcze w fazę snu wolnofalowego (a tym samym nie rozpoczniemy właściwego snu) albo sen 90 min, 90x2 min (180 min = 3h), 90x3 min (270 min = 4,5h), itd. Biorąc to pod uwagę należy zastanowić się nad słynnymi 8h, ponieważ z powyższych obliczeń wynika, iż to 7,5h wystarczy by być wyspanym (podobnie jak np. 4,5). Tym samym dłuższy sen nie oznacza snu efektywniejszego, nawet wręcz przeciwnie. Dowiedziono, że sen za długi może wpływać porównywalnie na człowieka jak sen za krótki.
sposób zachowania (przyp. A.P.: zaoszczędzenia) energii przy niesprzyjających warunkach otoczenia
wypoczynek i regeneracja OUN (Ośrodkowego Układu Nerwowego)
pomoc w rozwoju OUN (dużo aktywnego snu REM u dzieci); ale jest także hipoteza, że sen REM to prymitywniejsza forma snu, bo niemowlę ma go więcej, i wraz z rozwojem OUN rozwija się sen wolnofalowy
konsolidacja śladu pamięciowego w śnie REM - przekształcenie pamięci świeżej w trwałą oraz zapominanie zbędnych informacji
(Na podstawie: "Fizjologia zwierząt i człowieka. Przewodnik do ćwiczeń" praca zbiorowa, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego)
w 1. cyklu fazy III i IV snu wolnofalowego: najwyższy poziom produkcji hormonu wzrostu (STH - serotoniny = GH - growth hormone)
w czasie snu dochodzi do szybszego gojenia się ran i zwiększenia tempa regeneracji wielu narządów
pomaga schudnąć - ma to związek z hormonem o nazwie leptyna, wydzielanym przez tkankę tłuszczową (w dużej mierze właśnie podczas snu), działającą na podwzgórze. Efektem jej działania jest hamowanie apetytu. Przeciwstawnym do niej hormonem jest grelina, która wzmaga głód, a zwiększone jej stężenie pojawia sięu osób cierpiących na niedobór snu. Sprzyja zatem rozwijaniu się u nich otyłości
(Na podstawie: 21.Wiek 09/2009)
Czy zastanawialiście się kiedyś
o czym śnią ludzkie płody?
Źródło: 21.Wiek 11/2009
Układ nerwowy płodu rozwija się od samego początku. Ważny z punktu widzenia przeżycia jest rozwój narządów zmysłów.
zmysł dotyku
zmysł równowagi (orientacja w trakcie wykonywania ruchów
zmysł smaku (smakowanie płynu owodniowego ) i zmysł węchu
zmysł słuchu (bodźce akustyczne to np. bijące serce, szum krwi w naczyniach i dźwięki zewnętrzne)
zmysł wzroku (na końcu ze względu na panujące ciemności)
sen (znak dojrzałości układu nerwowego płodu)
Począwszy od siódmego miesiąca, występują na przemian z czuwaniem fazy bezruchu (snu) trwające 15-40 minut.
Całą aktywność płodu uczeni dzielą na trzy fazy: czuwanie, sen aktywny, sen głęboki.
Według psychologów sny płodowe wynikają z odczuć płynących z łożyska matki (dźwięków, dotyku, węchu czy smaku).
Jednym z najczęstszych zaburzeń snu jest bezsenność (insomnia)
Źródło: 21.Wiek 06/2010
Często rezultatem bezsenności jest agresja!
Źródło: Świat Wiedzy 2/2011
C O S I Ę D Z I E J E, G D Y N I E Ś P I Ę 24, 36, 48, 72, ... G O D Z I N Y ?
Zamieszczam link do krótkiego artykułu dotyczącego końca ewolucji naszego mózgu (?)
Podane informacje są dość poważne i skłaniające do myślenia; mimo wszystko potwierdzone przez naukowców; osobiście jednak jestem dość sceptycznie nastawiona do tego typu wiadomości - przeczytajcie i sami oceńcie.
